آیا تاکنون با مصرف مکمل روی معمولی دچار مشکلات گوارشی شدید یا احساس کردید که اثر چندانی از آن دریافت نکردهاید؟ بیس گلیسینات روی (Zinc Bisglycinate) در سالهای اخیر به دلیل ویژگیهای منحصربهفرد خود، به سرعت در میان متخصصان تغذیه، پزشکان و افرادی که به دنبال جذب حداکثری روی هستند، جایگاه ویژهای یافته است.
بیس گلیسینات روی چیست؟
بیس گلیسینات روی، ترکیبی کلاته است که در آن یک اتم روی (Zn²⁺) به دو مولکول اسید آمینه گلیسین از طریق پیوندهای کوئوردیناسیونی متصل میشود. فرمول شیمیایی تقریبی این ترکیب [Zn(C₂H₄NO₂)₂] است.
این ساختار حلقوی (چِلیت) باعث میشود که روی در برابر تداخل با سایر مواد معدنی و اسیدهای معده بسیار مقاومتر باشد و از مسیر جذب اختصاصی اسیدهای آمینه وارد سلولهای روده شود.
مزایای اصلی بیس گلیسینات روی در مقایسه با سایر اشکال روی
- جذب بالاتر در مقایسه با سولفات، اکسید و گلوکونات روی
- تحریک بسیار کمتر دستگاه گوارش
- تداخل کمتر با جذب سایر مواد معدنی (آهن، کلسیم، مس)
- احتمال بروز تهوع و ناراحتی معده نزدیک به صفر
- پایداری بیشتر در محیط اسیدی معده و قلیایی روده باریک
- امکان مصرف بدون نیاز به غذا در اکثر افراد
مکانیسم جذب بیس گلیسینات روی در بدن انسان
جذب روی در روده باریک عمدتاً از طریق دو مسیر انجام میشود:
- مسیر وابسته به انرژی (حاملهای ZIP و ZnT)
- مسیر غیراختصاصی همراه با اسیدهای آمینه (PEPT1 و مسیرهای جذب پپتیدی)
بیس گلیسینات روی بهطور عمده از مسیر دوم بهره میبرد. پیوند قوی بین روی و گلیسین باعث میشود این ترکیب به صورت یکپارچه توسط حاملهای جذب دیپپتید و تریپپتید شناسایی و منتقل شود.
این مکانیسم توضیح میدهد که چرا مطالعات متعدد نشان دادهاند نرخ جذب بیس گلیسینات روی ۱/۵ تا ۲/۳ برابر بیشتر از سولفات روی و تا ۴ برابر بیشتر از اکسید روی است.
مقایسه علمی بیس گلیسینات روی با سایر اشکال رایج (جدول خلاصه)
- اکسید روی: جذب تقریبی ۱۰-۲۰٪ – ارزانترین – تحریککننده معده
- سولفات روی: جذب تقریبی ۲۰-۳۰٪ – قیمت متوسط – شایعترین علت تهوع
- گلوکونات روی: جذب تقریبی ۳۰-۴۰٪ – تحمل بهتر از سولفات
- بیس گلیسینات روی: جذب تقریبی ۴۳-۶۲٪ – تحمل گوارشی عالی – تداخل کم
- پیکولینات روی: جذب تقریبی ۳۵-۵۵٪ – قیمت بالا – شواهد کمتر از بیسگلیسینات
- متیونین روی: جذب خوب – بوی نامطبوع – کاربرد بیشتر در دام و طیور
فواید بالینی و علمی اثباتشده بیس گلیسینات روی
- تقویت سیستم ایمنی و کاهش مدتزمان سرماخوردگی
- بهبود وضعیت پوست در آکنه، روزاسه و درماتیت
- کمک به ترمیم زخم و سلامت بافت همبند
- حفظ تعادل هورمونی در مردان (بهویژه تستوسترون آزاد)
- حمایت از عملکرد تیروئید (بههمراه سلنیوم و ید)
- کاهش ریزش موی مرتبط با کمبود روی
- بهبود کیفیت خواب در افراد دارای کمبود خفیف روی
- کمک به کنترل قند خون و حساسیت به انسولین
دوز توصیهشده بیس گلیسینات روی در بزرگسالان
- دوز نگهداری و پیشگیری از کمبود: ۱۵–۳۰ میلیگرم عنصری روی در روز
- درمان کمبود متوسط تا شدید: ۳۰–۵۰ میلیگرم عنصری روی در روز (حداکثر ۸–۱۲ هفته)
- دورههای کوتاهمدت تقویت ایمنی: ۵۰–۷۵ میلیگرم عنصری روی به مدت ۵–۱۴ روز
- حداکثر دوز ایمن طولانیمدت (UL): ۴۰ میلیگرم عنصری روی در روز (بزرگسالان)
نکته مهم: همیشه مقدار عنصری (Elemental Zinc) را در نظر بگیرید، نه وزن کل ترکیب. در بیس گلیسینات روی معمولاً ۲۰ تا ۳۰ درصد وزن ترکیب، روی خالص است.
موارد احتیاط و تداخلات دارویی مهم
- مصرف همزمان با آنتیبیوتیکهای کینولونی (سیپروفلوکساسین، لووفلوکساسین) و تتراسایکلین → حداقل ۲ ساعت فاصله
- مصرف طولانیمدت دوزهای بالای ۴۰ میلیگرم → خطر کاهش مس خون (هیپوکوپرمی)
- افراد مبتلا به بیماری ویلسون → مصرف هر نوع مکمل روی ممنوع
- بیماران کلیوی مزمن → نیاز به نظارت دقیقتر و معمولاً دوز کمتر
- مصرف همزمان با آهن و کلسیم → بهتر است با فاصله ۲ ساعته مصرف شوند
علائم کمبود روی که بیس گلیسینات روی میتواند کمککننده باشد
- ریزش موی پراکنده و شکنندگی ناخنها
- تأخیر در بهبود زخمها
- کاهش حس چشایی و بویایی
- عفونتهای مکرر تنفسی و پوستی
- اختلال در اشتها و کاهش وزن بیدلیل
- اختلالات خلقی، افسردگی خفیف تا متوسط
- کاهش میل جنسی و مشکلات باروری در مردان
چه کسانی بیش از سایرین به بیس گلیسینات روی نیاز دارند؟
- گیاهخواران و وگانها
- افراد مبتلا به بیماریهای التهابی روده (کرون، کولیت)
- بیماران مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
- ورزشکاران استقامتی و بدنسازان
- زنان در دوران بارداری و شیردهی (با تجویز پزشک)
- افراد بالای ۶۰ سال
- مبتلایان به دیابت نوع ۲
- افرادی که مصرف طولانیمدت مهارکنندههای پمپ پروتون دارند
سوالات متداول درباره بیس گلیسینات روی
۱. آیا میتوان بیس گلیسینات روی را با معده خالی مصرف کرد؟ بله، یکی از بزرگترین مزایای این فرم، امکان مصرف با معده خالی بدون ایجاد تهوع در اکثر افراد است.
۲. تفاوت بیس گلیسینات روی با گلیسینات روی چیست؟ در عمل تفاوتی ندارند. اصطلاح بیس گلیسینات روی (Zinc Bisglycinate) اصطلاح علمیتر و رایجتر در مقالات است.
۳. هر چند وقت یکبار باید آزمایش خون برای روی انجام داد؟ در صورت مصرف طولانیمدت بالای ۳۰ میلیگرم، هر ۴ تا ۶ ماه یکبار آزمایش سرمی روی و مس توصیه میشود.
۴. آیا مصرف طولانیمدت بیس گلیسینات روی باعث مسمومیت میشود؟ در صورتی که دوز از حد مجاز روزانه (۴۰ میلیگرم عنصری) تجاوز نکند و تعادل مس حفظ شود، مصرف طولانیمدت معمولاً ایمن تلقی میگردد.
۵. بهترین زمان مصرف بیس گلیسینات روی برای تقویت سیستم ایمنی چیست؟ بهتر است ابتدای علائم سرماخوردگی یا در مواجهه با استرس شدید ایمنی، بهمدت کوتاه (۷–۱۴ روز) با دوز بالاتر مصرف شود.
۶. آیا کودکان هم میتوانند از بیس گلیسینات روی استفاده کنند؟ بله، اما دوز باید بهشدت کاهش یابد (معمولاً ۵–۱۵ میلیگرم عنصری بسته به سن) و حتماً با نظر پزشک اطفال.
بیس گلیسینات روی به عنوان یکی از هوشمندانهترین انتخابها در دنیای مکملهای معدنی شناخته میشود و با توجه به شواهد رو به رشد، انتظار میرود در آینده نقش پررنگتری در پروتکلهای درمانی تغذیهای ایفا کند.
